Mowa nienawiści jest w internecie zjawiskiem powszechnym. Instytut Analiz Środowiskowych od lat wspiera ofiary tego procederu, a dziś prezentujemy krótki poradnik, który ułatwi Tobie właściwą reakcję.
Jeśli padłeś ofiarą hejtu:
Po pierwsze, zapisz wszystkie dowody – zdjęcia i nienawistne komentarze wraz z ich adresami internetowymi. Możesz skorzystać z pomocy notariusza, wówczas zapisane dokumenty będą miały najwyższą wartość dowodową, jednak nie jest to w praktyce niezbędne. Najważniejsze to sprawne zgromadzenie dowodów, bo sprawcy, kiedy orientują się, że coś im grozi, często usuwają wpisy, a wówczas ich odzyskanie może być dosyć trudne.
Kiedy już masz cały materiał, zastanów się jaką drogę prawną wybrać.
Proces cywilny pozwoli uzyskać przeprosiny i zadośćuczynienie, ale wymaga więcej pracy i generuje większe koszty. Dużą trudnością będzie konieczność wskazania sprawcy i jego adresu. Musisz też liczyć się z tym, że dojście do ostatecznego wyroku może zająć nawet kilka lat, a w razie przegrania trzeba będzie zwrócić przeciwnikowi poniesione przez niego koszty adwokackie.
Nieco inaczej wygląda proces karny, który zmierza do ukarania sprawcy, co może też łączyć się z obowiązkiem przeprosin lub nawiązką pieniężną, choć zwykle są to kwoty niższe niż w sprawach cywilnych. Możliwe są przy tym dwa tryby postępowania: w przypadku przestępstw ściganych z oskarżenia prywatnego pokrzywdzony sam musi wnieść akt oskarżenia i popierać go przed sądem, w pozostałych sprawach ciężar oskarżania bierze na siebie prokurator.
Jeśli wybrałeś drogę cywilną, będziesz musiał złożyć pozew o ochronę dóbr osobistych, w którym możesz też zażądać wydania zakazu naruszania Twoich dóbr prawnych w przyszłości. Możesz też wystąpić o zabezpieczenie powództwa, np. domagając się nakazania pozwanemu powstrzymania się z dalszymi komentarzami na Twój temat do czasu zakończenia postępowania. Możliwości jest zresztą znacznie więcej, więc warto skonsultować podejmowane działania z prawnikiem.
Jeśli natomiast decydujesz się na drogę karną, to najpierw rozważ, do jakiego przestępstwa mogło dojść.
Poniżej przedstawiamy najczęściej spotykane przestępstwa hejterskie, pogrupowane według trybów ich ścigania.
Grupa pierwsza to przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego. W ich przypadku co do zasady pokrzywdzony sam musi być oskarżycielem w sprawie, uiścić zryczałtowaną opłatę i przestawić dowody. Jeśli jednak tego zażąda, to Policja przyjmie ustną lub pisemną skargę i w razie potrzeby zabezpieczy dowody, ustali tożsamość sprawcy i prześle skargę do właściwego sądu (art. 488 § 1 Kodeksu postępowania karnego):
Zniesławienie – art. 212 § 1 i 2 Kodeksu karnego. Polega na pomawianiu kogoś o takie postępowanie lub właściwości, które mogą go poniżyć w opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności. Surowsza kara grozi, jeżeli sprawca dopuszcza się czynu za pomocą środków masowego komunikowania, np. internetu.
Znieważenie – art. 216 § 1 i 2 Kodeksu karnego. Polega na używaniu obelg pod adresem innej osoby w jej obecności albo choćby pod jej nieobecność, lecz publicznie lub w zamiarze, aby zniewaga do osoby tej dotarła. Surowsza kara grozi sprawcy, który dopuszcza się czynu za pomocą środków masowego komunikowania, np. internetu.
Grupę drugą stanowią przestępstwa ścigane z oskarżenia publicznego. W tym przypadku wystarczy złożyć zawiadomienie o przestępstwie, zażądać ścigania sprawców i w miarę możliwości wspierać organy ścigania, które same przeprowadzą niezbędne dowody, ustalą personalia sprawcy i jego adres, a potem wniosą akt oskarżenia:
Groźby karalne – art. 190 § 1 Kodeksu karnego. Polega na grożeniu innej osobie popełnieniem przestępstwa na jej szkodę lub na szkodę osoby dla niej najbliższej. Aby doszło do przestępstwa, groźba musi być realna, tj. wzbudzać w osobie, do której została skierowana lub której dotyczy, uzasadnioną obawę, że będzie spełniona. Warto na to zwrócić uwagę podczas składania zawiadomienia.
Stalking – art. 190a § 1 Kodeksu karnego. Polega na uporczywym nękaniu, które wzbudza uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia lub istotnie narusza jej prywatność.
Bezprawne przetwarzane danych osobowych – art. 107 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych. Polega na przetwarzaniu danych osobowych, choć ich przetwarzanie nie jest dopuszczalne albo sprawca do ich przetwarzania nie jest uprawniony. Może polegać na zbieraniu, utrwalaniu, przechowywaniu, modyfikowaniu, pobieraniu, przeglądaniu, wykorzystywaniu, przesłaniu, rozpowszechnianiu lub innego rodzaju udostępnianiu danych osobowych, w tym wizerunku, personaliów, informacji o miejscu zamieszkania, pracy itd. Do zaistnienia
przestępstwa nie jest wymagane, żeby przetwarzanie danych osobowych doprowadziło do wystąpienia jakiegokolwiek skutku po stronie osoby, której dane dotyczą, bądź też jakiejkolwiek ingerencji w prywatność tej osoby, poza przetwarzaniem jej danych osobowych.
Nawoływanie i pochwalanie przestępstwa – art. 255 Kodeksu karnego. Polega na publicznym nawoływaniu do popełnienia przestępstwa lub jego pochwalaniu. Może być to np. komentarz popierający popełnienie Ci krzywdy.
Jeśli prokurator wniesienie akt oskarżenia, koniecznie zgłoś sądowi swój udział w postępowaniu w charakterze oskarżyciela posiłkowego. Pozwoli Ci to zachować wpływ na bieg postępowania, składać wnioski dowodowe i wypowiadać się na rozprawie. Z kolei w razie niezadowalającego rozstrzygnięcia, będziesz miał prawo zaskarżyć orzeczenie do sądu wyższej instancji.
Jeśli padłeś ofiarą mowy nienawiści, to pamiętaj, że nie jesteś bezbronny. Hejt napędza się przekonaniem sprawców o swojej anonimowości i bezkarności. Każdy nagłośniony proces przeciwko takiej osobie to dziesiątki powstrzymanych następców.
Potrzebujesz pomocy w walce z hejterami – skontaktuj się nami!
Miłosz Kościelniak-Marszał, dr nauk prawnych, adwokat
