Stowarzyszenie Dziennikarzy RP

Wśród artykułów przedstawiających życie Polaków na Syberii i w Azji Środkowej można – ze względu na ich tematykę – wyodrębnić kilka grup. Najbardziej przyciągają uwagę teksty poświęcone ich roli w badaniu i rozwoju owych ziem. Warto tu wspomnieć przygotowany na konferencję naukową w Ałma-ty artykuł A. Kuczyńskiego o znanym z III części Dziadów Adolfie Januszkiewiczu i jego relacjach z Kazachstanu[1], a także omówienie wkładu Polaków w poznawanie i opisanie przyrody, ludzi i obyczajów Jakucji[2], opublikowane w związku z obchodzonymi w październiku 2000 r. „Dniami kultury i nauki jakuckiej w Polsce”. Przywołuje ono postacie Wacława Sieroszewskiego z jego monografią Dwanaście lat w kraju Jakutów, Edwarda Piekarskiego, który opracował monumentalny słownik języka jakuckiego, badaczy geografii i geologii – Aleksandra Czekanowskiego i Jana Czerskiego, etnografów: Bronisława Piłsudskiego, Mikołaja Witaszewskiego, Sergiusza Jastrzębskiego. W tej grupie mieści się też artykuł Zbigniewa Wójcika Polscy badacze geologii Syberii[3], przypomnienie Bronisława Grąbczewskiego, badającego środowisko przyrodnicze Ałtaju i Hindukuszu pióra Elżbiety Treli-Mazur[4] i wywiad E. Skrobockiego z A. Kuczyńskim W mongolskich stepach o filomacie Józefie Kowalewskim, wybitnym orientaliście.[5] Szczególnie wyróżniają się liczne publikacje o Bronisławie Piłsudskim – chodzi o referaty związane z jego symbolicznym pogrzebem na Pęksowym Brzyzku w Zakopanem, poświęcone mu konferencje naukowe i relacje o jego aresztowaniu, zesłaniu i pracy wśród Ajnów.[6] Była ona tak znacząca, że w 1997 r. przy Okręgowym Muzeum Krajoznawczym na Sachalinie stworzono Instytut Dziedzictwa Bronisława Piłsudskiego, który zajmuje się jej dokumentowaniem, opracowywaniem i popularyzacją, a także wydaje czasopismo pt. „Izwiestija Instituta Nasledija Bronisława Piłsudskogo”.[7] Ów „katorżnik i zesłaniec na tronie nauki”, jak określa go jeden z poświęconych mu artykułów[8], był starszym bratem Józefa, przyszłego Marszałka Polski. Aresztowany jako student za kontakty z grupą Aleksandra Uljanowa, planującą zamach na cara Aleksandra III, skazany został pierwotnie na karę śmierci, a potem na katorgę i zesłanie na najdalszym krańcu imperium rosyjskiego – Sachalinie. Tam właśnie poznał język i kulturę Ajnów, którą zafascynowany zorganizował poświęcone jej muzeum. Zgromadzone przez niego zbiory, zapiski oraz opracowania, imponujące swoją objętością i poziomem naukowym, są do dziś podstawą wiedzy o etnografii tubylczych ludów Sachalinu: Ajnów, Niwchów i Oroków.[9]

[1] A. Kuczyński, Adolfa Januszkiewicza droga przez stepy Kazachstanu, „Zesłaniec”, 2001: 6, s. 31-48.

[2] A. Kuczyński, Jakucja bliżej Polski, „Zesłaniec”, 2001: 6, s. 111-119.

[3] Z. Wójcik, Polscy badacze geologii Syberii, „Zesłaniec”, 2004: 17, s. 3-10.

[4] E. Trela-Mazur, Polskie ślady na afgańskim pograniczu, „Zesłaniec”, 2002: 8, s. 67-74.

[5] E. Skrobocki, W mongolskich stepach, „Zesłaniec”, 1997: 3, s. 61-69.

[6] Postaci Bronisława Piłsudskiego poświęcone są bloki tekstów w numerach 3, 5, 6 „Zesłańca”.

[7] A. Kuczyński, Dziedzictwo Bronisława Piłsudskiego, „Zesłaniec”, 1997: 3, s. 103-104.

[8] A. Kuczyński, Katorżnik i zesłaniec na tronie nauki, „Zesłaniec”, 1997: 3, s. 104-107.

[9] Ibidem; także B. Przesmycki, Opieka Sybiraków nad symboliczną mogiłą Bronisława Piłsudskiego, „Zesłaniec”, 2001: 6, s. 127-129.