Stowarzyszenie Dziennikarzy RP

Powstała więc znowu luka wydawnicza w popularyzowaniu związków polsko-syberyjskich, wbrew powszechnym oczekiwaniom przez społeczności sybirackiej zorganizowanej w ramach Związku Sybiraków. Podjęta więc została kolejna próba utworzenia takiego pisma, która uzyskała poparcie Zarządu Głównego Związku Sybiraków. Nowy periodyk przyjął nazwę „Zesłaniec”[1] i stał się organem wydawniczym Rady Naukowej Zarządu Głównego Związku Sybiraków, kierowanej przez Wiesława Krawczyńskiego. Jednocześnie tytuł „Zesłaniec” miał być, jak czytamy w artykule wstępnym pierwszego numeru, „wyrazem spłaty długu zapomnienia wobec licznych pokoleń Polaków, dla których «nieludzka ziemia» stała się wielkim cmentarzem, o czym przez długie powojenne lata zniewolenia milczała nasza historiografia”.[2]

W zamierzeniu inicjatorów pismo winno mieć charakter popularny oraz dokumentacyjny i ukazywać prawdziwe dzieje Polaków zsyłanych w głąb ZSRR, a także odnotowywać bieżące wydarzenia z życia Związku Sybiraków. Jak zaznaczono, „konwencja pisma jest jednak otwarta na dalsze modyfikacje, pragniemy bowiem, by redagowane ono było przez wszystkich jego czytelników”.[3]

W ciągu następnych 10 lat formuła pisma ulegała istotnie pewnym modyfikacjom. Jego układ stał się przejrzysty, gdy w spisie treści zaczęto wyraźnie rozdzielać recenzje i kronikę od artykułów i tekstów źródłowych. Z czasem wyodrębniono w osobną grupę także te ostatnie jako „Relacje z zesłania” (od nr 18). Zmieniły się też proporcje między aktualiami (które odgrywały większą rolę w okresie organizacyjnym) a opracowaniami dotyczącymi zesłańców z czasów carskich i radzieckich. Z kolei rosnący poziom owych artykułów sprawił, że pismo nabrało charakteru naukowego.

W ciągu minionych lat wykrystalizowały się też główne kierunki zainteresowań autorów „Zesłańca”. Obok tekstów poświęconym deportacjom dużo miejsca zajmują artykuły mówiące o wkładzie Polaków w badanie przyrody i kultury Syberii i Azji Środkowej w czasach carskich, o życiu polskiej społeczności w tych krajach od końca wieku XVIII po dzień dzisiejszy, a także analizy systemu niszczenia narodów i jednostek w totalitarnym reżimie ZSRR. Na podkreślenie zasługuje pozyskanie do współpracy autorów syberyjskich (często pochodzenia polskiego) badających życie polskiej diaspory[4], co niewątpliwie jest zasługą często odwiedzającego Syberię red. naczelnego, prof. A. Kuczyńskiego.

[1] W nocie od redakcji zamieszczonej w pierwszym numerze „Zesłańca” (1996: 1) podano, że tytuł pisma nawiązuje do dodatku „Zesłaniec” ukazującego się w ramach „Dziennika Dolnośląskiego” we Wrocławiu w roku 1991. Redagowali go Anita Tyszkowska, Krzysztof Kopka, Antoni Kuczyński i Tadeusz Kuranda (opracowanie graficzne), którego autorstwa jest winieta pisma. Układ typograficzny pierwszego numeru „Zesłańca” (1996) opracował Tadeusz Piszko. Układ ten z niewielkimi zmianami zachował się do chwili obecnej.

[2] W. Krawczyński, Od redakcji, „Zesłaniec”, 1996: 1, s. 1.

[3] Ibidem.

[4] Wymienić należy takie nazwiska jak: W. Antonowicz, W. Fortunny, T. Gałkina, T. Gołosowska, W. Haniewicz, L. Juszczuk, S. Kozłow, A. Maslennikow, S. Mosina, I. Nam, N. Naumowa, T. Niedzieluk, I. Nikulina, W. Safonow, J. Tumanik.