W okresie II wojny światowej na terenie dzisiejszej Leśnicy powstał obóz pracy przymusowej Arbeitslager – AL, jako filia niemieckiego obozu koncentracyjnego Gross-Rosen.
18 sierpnia 1942 roku do Leśnicy przybyło specjalne robocze komando składające się z więźniów, z oddalonego o około 70 km niemieckiego obozu koncentracyjnego Gross-Rosen (KL Gross-Rosen). Dzień ten można uznać za początek funkcjonowania w Leśnicy Arbeitslager (AL Breslau-Lissa). Z powojennych relacji, niewielu żyjących byłych więźniów AL Breslau-Lissa wiemy, że obóz pracy znajdował się na terenie należącym do jednostki wojskowej Waffen SS.
Do AL Breslau-Lissa sukcesywnie docierały kolejne transporty więźniów z obozu macierzystego KL Gross-Rosen. Z dostępnych źródeł wynika, że w Breslau-Lissa jednorazowo osadzonych mogło w nim być około 250 osób. Rotacja była bardzo duża, ze względu na dużą ilość zgonów, których liczba wahała się od 8 – 10 tygodniowo, bowiem więźniowie zmuszani byli do morderczej pracy, głodzeni, pozbawieni podstawowych warunków do egzystencji. Było to miejsce upodlenia i udręki, pozbawiające osadzonych ludzi godności, a niejednokrotnie i życia.
Więźniów i robotników przymusowych wykorzystywano m.in.: przy produkcji ceramiki sanitarnej, budowie i naprawie dróg, rozbudowie koszar, w warsztatach samochodowych, magazynach, na poligonie oraz rozładunku towarów na pobliskiej stacji kolejowej Deutsch-Lissa. Ponadto, wykonywali wszystkie niezbędne prace potrzebne do funkcjonowania obozu i pobliskich koszar Waffen SS.
Jesienią 1944 roku w leśnickiej fili zaczęto osadzać więźniów z KL Auschwitz, którzy docierali tu tzw. transportami ewakuacyjnymi. Pierwszy transport ewakuacyjny, liczący około stu więźniów, wyjechał z oświęcimskiego obozu 24 października 1944 roku.
Dzisiaj, więźniów z KL Gross-Rosen skierowanych do AL Breslau-Lissa, jak i robotników przymusowych i jeńców wojennych różnych narodowości więzionych i pracujących w Leśnicy w czasie II wojny światowej upamiętnia pomnik, na skwerze przy ul. Trzmielowickiej 28 – przy koszarach 10. Wrocławskiej Brygady Łączności. Pomnik odsłonięto 24 października 2023 roku, w 79. rocznicę pierwszego transportu ewakuacyjnego więźniów z KL Auschwitz do obozu pracy AL Breslau-Lissa.
W 81. rocznicę pierwszego transportu ewakuacyjnego więźniów KL Auschwitz do AL Breslau-Lissa przed pomnikiem miała miejsce okolicznościowa uroczystość, która stanowi kontynuację działań zainicjowanych w 2023 roku, w ramach obchodów trzeciego leśnickiego dnia pamięci o ofiarach pracy przymusowej w czasie II wojny światowej.
Konferansjerkę prowadziła Kamilla Jasińska, zastępca dyrektora Oddziału IPN we Wrocławiu. Podkreślenie patriotycznego charakteru oraz nadania właściwej oprawy uroczystości zapewnili zgodnie z ceremoniałem wojskowym żołnierze 10. Wrocławskiej Brygady Łączności im. płk. dypl. Kazimierza Pluty-Czachowskiego oraz delegacja Orkiestry Reprezentacyjnej Wojsk Lądowych: sygnalista i werblista.
Uroczystość uświetniły sztandary: 10. Wrocławskiej Brygady Łączności; Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę – Oddział Wojewódzki Wrocław i proporzec Klubu Ludzi ze Znakiem „P” – prezentowane przez młodzież z liceum służb mundurowych; wspólny Towarzystwa Miłośników Kultury Kresowej i wrocławskiego środowiska żołnierzy 27. Wołyńskiej Dywizji Piechoty we Wrocławiu; Szkoły Podstawowej nr 95 im. Jarosława Iwaszkiewicza we Wrocławiu; Szkoły Podstawowej nr 51 im. Jana Pawła II we Wrocławiu; Związku Harcerstwa Polskiego Chorągiew Dolnośląska Hufiec im. Tadeusza Kościuszki Środa Śląska.
W uroczystości uczestniczyli m.in. żołnierze WP reprezentujący kilka jednostek garnizonu Wrocław, przedstawicie Rady Miasta Wrocław, uczniowie pobliskich szkół podstawowych i liceum służb mundurowych oraz delegacje różnych instytucji, w tym z Muzeum z Gross-Rosen.
Po odśpiewaniu hymnu państwowego, Kamilla Jasińska serdecznie przywitała wszystkich Gości, a w sposób szczególny świadków historii, dwóch przedstawicieli Stowarzyszenia Polaków Represjonowanych przez III Rzeszę – członków Klubu Ludzi ze Znakiem „P”.
Później mówiła o historii robotników przymusowych pracujących na terenie obecnego osiedla Leśnica i więźniach obozu AL Breslau-Lissa. Przedstawiła genezę powstania pomnika i odczytała list skierowany do uczestników napisany przez dr hab. Kamila Dworaczka, dyrektora Oddziału IPN we Wrocławiu.
Przemawiali: Robert Suligowski, radny Rady Miejskiej Wrocławia – przewodniczący Rady Osiedla Leśnica oraz Martin Kremer, konsul generalny Republiki Federalnej Niemiec we Wrocławiu, który m.in. mówił: „Pamiętając o tych wydarzeniach, my, Niemcy, wiemy, że nie możemy i nie chcemy zapomnieć o naszej historycznej odpowiedzialności. Świadomość tej odpowiedzialności jest integralną częścią naszej tożsamości narodowej i politycznej”.
Leokadia Wieczorek, wiceprzewodnicząca Zarządu Głównego Stowarzyszenia Polaków Represjonowanych przez III Rzeszę wręczyła odznaczenia przyznane uchwałą prezydium zarządu Okręgowego Stowarzyszenia Polaków Represjonowanych przez III Rzeszę.
Medalem za zasługi dla Stowarzyszenia Polaków Represjonowanych przez III Rzeszę odznaczeni zostali duchowni różnych wyznań, którzy wspierają swoją obecnością i modlitwą działania Stowarzyszenia. Odznaczeni zostali kapelani wojskowi: ks. por. Igor Habura, prawosławny kapelan Garnizonu Wrocław; ks. ppor. Zbigniew Obracaj, kapelan Ewangelickiego Duszpasterstwa Wojskowego.
Po wystąpieniach została odmówiona modlitwa ekumeniczna z udziałem: ks. prałata płk Janusza Radzika, proboszcza parafii Rzymskokatolickiej Wojskowo-Cywilnej pw. św. Elżbiety Węgierskiej we Wrocławiu; ks. por. Igora Habury, prawosławnego kapelana Garnizonu Wrocław; ks. ppor. Zbigniewa Obracaj, kapelana Ewangelickiego Duszpasterstwa Wojskowego.
Następnie przystąpiono do składania kwiatów i zniczy pamięci przed pomnikiem. Uroczystość zakończyła wspólna fotografia biorących udział w wydarzeniu.
Tekst i zdjęcia Andrzej Powidzki