Strona główna
Aktualności
Działalność
Statut
Władze
Członkowie
Zmarli 
Archiwum
Pobierz
Forum
Książki 
Gratulujemy 
Linki

Napisali o książce

     Oddział Buczacz Towarzystwa Miłośników Lwowa i Kresów Południowo-Wschodnich wydał książkę autorstwa Zbigniewa Żyromskiego pt. Miasto kresowe Monasterzyska wczoraj i dziś (Wrocław 2003, dofinansowana przez Radę Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa). Książka ta, bogato ilustrowana, jest nie tylko albumem, posiada bowiem ciekawy opis historii miasta autorstwa Z. Żyromskiego i Janiny Maskulanis (z d. Chaszczewicz). Znajdujemy tu historię Podola do lutego 1945 r., kiedy to w następstwie układu jałtańskiego nastąpiła zmiana granic i ekspatriacja ludności polskiej z ziemi ojczystej. Kalendarium miasta Monasterzyska zawiera daty od 1366 r., gdy Kazimierz Wielki przyłączył Podole do Polski. Są tam wydarzenia zarówno lokalne, związane z bujnym życiem tego niewielkiego miasta, jak też zdarzenia o znaczeniu ogólnokrajowym. Wśród wiadomości podanych w zwięzłym stylu są fakty wstrząsające, jak pamiętny 17 września 1939 r. czy informacja z datą 4 lipca 1941 r. – Niemcy wkraczają do Monasterzysk, i 6 lipca 1941: Metropolita Lwowski obrządku greckokatolickiego Andrzej Szeptycki zarządził modlitwy dziękczynne za wyzwolenie Ukrainy. Z 1940 i 1941 r. relacje o kolejnych czterech zsyłkach na Sybir, w 1942 informacja o łapankach Żydów. Rok 1943 przynosi wiadomości o przerażającej działalności UPA. Rok 1945 to ekspatriacja ludności Monasterzysk wraz z księdzem i zamknięcie kościoła.

     Liczne reprodukcje pocztówek i zdjęcia ilustrują bogate życie gospodarcze i kulturalne miasta. Był tu kościół, cerkiew greckokatolicka, synagoga, kilka szkół i żydowski cheder, budynek „Sokoła” i „Proświta”. Fabryka tytoniu dawała zatrudnienie wielu mieszkańcom miasta. Funkcjonowały różne organizacje społeczne, jak Oddziały Strzeleckie, Przysposobienie Wojskowe Dziewcząt i Chłopców, Harcerstwo, teatr amatorski, orkiestra dęta.

     Kościół pw. Wniebowzięcia NMP – późnobarokowy, na zewnątrz nieciekawy, miał bardzo piękne i bezcenne wnętrze. Były w nim dwa cudowne obrazy: Matki Boskiej i św. Rozalii. Najcenniejsze były rzeźby Jerzego Pinsla i Antoniego Sztyla, o wielkiej wartości artystycznej. Główny ołtarz zdobiły figury Archanioła Michała i Anioła Stróża, w bocznych ołtarzach figury św. Anny i św. Joachima oraz proroków Dawida i Abrahama. Bardzo bogato zdobione były ambona i chrzcielnica. Większość tych rzeźb została zniszczona, co jest ogromną stratą dla naszej kultury. Na elewacji kościoła zachowały się tablice pamiątkowe poświęcone Trzem Wieszczom.

     W 1939 r. miasto liczyło 7800 mieszkańców. Polacy stanowili tu 69%, Żydzi 20%, Rusini 11%. Obecnie miasto ma 10 tys. mieszkańców, przy czym ok. 70% stanowią Łemkowie przesiedleni tu po akcji „Wisła”. Dawni, ekspatriowani mieszkańcy Monasterzysk pielgrzymują do Bogdanowic (k. Głubczyc na Opolszczyźnie), gdzie od 1953 r. znajduje się cudowny obraz Matki Boskiej Bolesnej z Monasterzysk. Obraz św. Rozalii zaginął.

Marta Walczewska
Cracovia Leopolis – nr 1(37), 2004

     Jesteśmy pełni uznania dla działalności Oddziału Buczacz Towarzystwa Miłośników Lwowa i Kresów Południowo-Wschodnich we Wrocławiu. Niedawno omawialiśmy bardzo ważną dla dokumentowania polskości pracę pt. Ostatni spoczynek Buczaczan (CL 3/05), teraz otrzymaliśmy dalsze wydawnictwa.

     Przede wszystkim jest to piękny i znakomicie wydany album fotograficzny Monasterzyska wczoraj i dziś przygotowany przez Zbigniewa Żyromskiego (Wrocław 2003). Album zawiera ponad 200 rozmaitych ilustracji: reprodukcji starych fotografii i widokówek, grafik, mapek, pieczęci i herbów, a także nowych zdjęć miasteczka oraz działających na jego rzecz ekspatriantów. Najstarsze ilustracje to mapka z XVII w. oraz litografia Bogusza Stęczyńskiego z XIX w. – widok Monasterzysk. Po nich cała seria widoków z początku XX w., ale najwięcej zdjęć miasteczka i jego mieszkańców z lat międzywojennych i z lat ostatnich. Widać, że miasto się unowocześniło, jednak wiele obiektów uległo architektonicznej deformacji: przede wszystkim bogaty kiedyś kościół, pozbawiony wspaniałych rzeźb Pinsla, całkowicie zdeformowany, praktycznie nieistniejący pałac.

     Istotnym uzupełnieniem albumu są teksty Z. Żyromskiego i Janiny Maskulanis o historii Podola i miasta z kalendarium, o mieszkańcach sprzed i po ekspatriacji.

Cracovia Leopolis – nr 2(46), 2006