Treść „Orędzia” biskupów polskich, miała charakter zaproszenia  do udziału w obchodach 1000-lecia chrześcijaństwa w Polsce. W liście, który zakończono wezwaniem do obopólnego wybaczenia sobie krzywd, opisano także relacje  polsko-niemieckie  na przestrzeni tysiąca lat, wskazując, że oba narody należą do wspólnej cywilizacji europejskiej. Pomysłodawcą i właściwym  autorem listu, podpisanego przez 36. biskupów, był arcybiskup wrocławski Bolesław KominekW liście, dzieje relacji polsko-niemieckich zostały ujęte całkowicie odmiennie od narracji prowadzonej wówczas w szkołach oraz propagandzie partyjno-rządowej PRL. Dokument otwierał nowe możliwości myślenia i budowania ładu na drodze polsko-niemieckiego pojednania po dramatycznych doświadczeniach wojny, opartego na takich wartościach jak prawda, dialog oraz gotowość do przebaczenia i uznania własnych win. W przesłaniu biskupi nie unikali trudnych tematów. Opisali ogrom zbrodni niemieckich okresie II wojny światowej, a jednocześnie pokazali, że mimo bolesnej przeszłości Polska i Niemcy nie są skazane na wrogość.

Najmocniej zabrzmiały ostatnie słowa listu, w którym polscy biskupi wyciągnęli do swych niemieckich współbraci ręce: „W tym, jak najbardziej chrześcijańskim, ale i bardzo ludzkim duchu, wyciągamy do Was, siedzących  tu, na ławach kończącego się Soboru, nasze ręce oraz udzielamy wybaczenia i prosimy o nie. A jeśli Wy, niemieccy biskupi i Ojcowie Soboru, po bratersku wyciągnięte ręce ujmiecie, to wtedy dopiero będziemy mogli ze spokojnym sumieniem obchodzić nasze Millenium w sposób jak najbardziej chrześcijański” – czytamy w liście.

 Najistotniejsza fraza zdania „udzielamy wybaczenia i prosimy o nie”, jest często podawana w wersji zmienionej, uproszczonej jako: „przebaczamy i prosimy o przebaczenie”. Wokół tych słów skoncentrowane były polskie i niemieckie reakcje na list, gdyż ten zwrot zmieniał paradygmat dychotomii w relacji ofiara-oprawca.

 Reakcja władz PRL okazała się wyjątkowo gwałtowna. Władze uznały, że biskupi przekroczyli swoje kompetencje i weszli w obszar zarezerwowany dla władz PRL. Jednym z podstawowych zarzutów władz wobec biskupów było to, że list powstał bez ich wiedzy, chociaż ponoć władze były poinformowane, że list jest przygotowywany – tak twierdzi ks. prof. dr hab. Jan Krucina, sekretarz biskupa Bolesława Kominka w latach 1963-1974.

 Rozpoczęła się gwałtowna kampania propagandowa komunistycznych władz  PRL skierowana przeciwko Kościołowi, która miała na celu potępienie jego postawy, określanej mianem antynarodowej i sprzyjającej niemieckiemu rewizjonizmowi. Najwyższe władze kościelne napiętnowano, poprzez oskarżenia między innymi o fałszowanie historii narodu polskiego.

List biskupów polskich do biskupów niemieckich jest uważany za moment inicjacji dialogu polsko-niemieckiego i za jeden z najważniejszych etapów pojednania polsko-niemieckiego po II wojnie światowej. Orędzie jest obecnie oceniane jako jeden z przełomowych dokumentów w tworzeniu europejskiej wspólnoty.

We wtorek, 18 listopada 2025 roku, odbyła się okolicznościowa uroczystość inaugurująca trwające dwa dni (18 i 19. listopada) obchody jubileuszu  60. rocznicy wymiany listów biskupów Polski i Niemiec. W liście biskupów polskich do biskupów niemieckich padły wówczas znamienne słowa „udzielamy wybaczenia i prosimy o nie”. 

W wydarzeniu uczestniczyli hierarchowie katoliccy Kościoła z Polski i Niemiec, m.in.: Wojciech Polak, arcybiskup metropolita gnieźnieński i prymas Polski; Tadeusz Wojda, arcybiskup, metropolita gdański, przewodniczący Konferencji Episkopatu Polski (KEP); Józef Kupny, arcybiskup metropolita wrocławski, zastępca przewodniczącego KEP; Georg Bätzing, przewodniczący Konferencji Episkopatu Niemiec (KEN); Stanisław Budzik, arcybiskup, metropolita lubelski, współprzewodniczący Grupy Kontaktowej Episkopatów Polski i Niemiec; Bertram Meier, biskup Augsburga, współprzewodniczący Grupy Kontaktowej Episkopatów Polski i Niemiec.

Byli też przedstawiciele rządu i samorządów, ambasady i konsulatu Niemiec, politycy m.in.: Wojciech Zajączkowski, podsekretarz stanu MSZ; Michał Syska, zastępca szefa Urzędu ds. Kombatantów; prof.dr.hab. Hanna Suchocka, była premier Polski; Grzegorz Schetyna, senator RP; Miguel Berger, ambasador Niemiec w Polsce; Martin Kremer, konsul generalny Niemiec we Wrocławiu; Anna Żabska, Wojewoda Dolnośląska; Jacek Sutryk, Prezydent Wrocławia. Przedstawiciele szkół i uczelni wrocławskich oraz innych instytucji i związków. Mieszkańcy miasta i turyści. Uroczystość uświetniło ponad dwadzieścia pocztów sztandarowych reprezentujących szkoły, organizacje pozarządowe i innych partnerów społecznych.

Konferansjerkę uroczystości prowadziła Magdalena Wolińska-Riedi, korespondentka  Eternal Word Television Network (EWTN) Polska w Rzymie i Watykanie. Jako pierwszy głos zabrał Jacek Sutryk, prezydent Wrocławia, który przywitał zaproszonych Gości oraz uczestników wydarzenia cytując słowa  Bolesława Kominka „Świat potrzebuje dialogu” – podkreślił, że słowo dialog było dla kardynała częścią jego życiowej misji.
 Spotykamy się pod pomnikiem człowieka dla którego słowo dialog było symbolem życiowej myśli, i który miał odwagę myśleć o przyszłości, gdy nie zabliźniły się rany przeszłości  – mówił Jacek Sutryk.

Arcybiskup Józef Kupny, metropolita wrocławski, podkreślał, że „
pojednanie to nie przeszłość lecz przyszłość”. Myślę  jednak, że tym co nas tu zgromadziło, to wciąż żywa idea pojednania oparta na prawdzie, dialogu i wzajemnego szacunku. Wartości tak potrzebnych w dzisiejszych czasach, kiedy za naszą wschodnią granicą toczy się okrutna wojna. Ten przekaz jest inspiracją do współczesnych państw w różnych rejonach świata. Także w dzisiejszej rozwijającej się rzeczywistości, która w Europie przybiera twarz laicyzacji  – mówił abp Józef Kupny.

 Arcybiskup Georg Bätzing ocenił, że wymiana listów pomiędzy biskupami Polski i Niemiec była jednym z najważniejszych wydarzeń w historii Kościoła europejskiego XX wieku.

Abraham Knut, koordynator RFN ds. niemiecko-polskiej współpracy międzyspołecznej i przygranicznej, wskazał na konsekwencje historyczne wymiany listów sprzed 60. lat. Podkreślił, że podstawowa idea listu biskupów, a więc gotowość do pojednania, poszukiwanie tego, co nas łączy a nie dzieli bez skupienia się na sobie samym, nie straciła na znaczeniu. Wręcz przeciwnie, przesłanie jest dziś tak samo aktualne jak wtedy. „Niech to  przesłanie wytycza nam drogę do dalszego kształtowania naszych relacji” – zaapelował Abraham Knut.

Senator Grzegorz Schetyna,  odczytał Uchwałę  Senatu Rzeczypospolitej Polskie z listopada 2025 roku  dotyczącą jubileuszu 60. rocznicy Orędzia biskupów polskich do biskupów niemieckich.

Po przemówieniach delegacje złożyły kwiaty przed pomnikiem kardynała Bolesława Kominka. Jako pierwsza złożyła  kwiaty  delegacja młodzieży. Po złożeniu kwiatów, biskupi i zaproszeni Goście udali się do wrocławskiej archikatedry pw. św. Jana Chrzciciela na Mszę świętą.

Wrocław 18 listopada 2025 r.
Tekst i zdjęcia Andrzej Powidzki